Araç Akü Bakımı ve Yaygın Sorunlar

Sabah aracın marşa basıyorsunuz, motor isteksiz dönüyor ve gösterge paneli bir anlığına sönüyor. Çoğu sürücünün akü diye bir parça olduğunu hatırladığı an tam olarak burasıdır. Oysa akü bakımı, yılda birkaç kez on beş dakika ayırmayı gerektiren, kimyasal olarak da mantıklı bir iştir. Aşağıda, orta düzey bilgisi olan bir sürücünün aklına gelen soruları sırayla yanıtlıyoruz.

Akü Aslında Ne Yapar, Neden Yorulur?

Akü sadece marş için mi var? Hayır ama ağırlıklı görevi budur. Motor çalıştıktan sonra sistemin elektriğini alternatör üretir; akü bu noktada bir tampon görevi görür. Yani akü boşalıp doluyor, sürekli çalışmıyor.

Peki neden ömrü sınırlı? Kurşun-asit akülerde her deşarj-şarj döngüsünde plakalar üzerinde kurşun sülfat kristalleri oluşur. Normal şartlarda bunlar şarjla geri çözülür. Ancak akü uzun süre yarı boş kalırsa kristaller sertleşir, plaka yüzeyini kaplar ve kapasite kalıcı olarak düşer. Buna sülfatlaşma denir ve akü ölümlerinin büyük kısmının arkasında bu vardır.

Kış aküleri neden öldürür? İki sebep üst üste biner: Soğukta akünün kimyasal tepkime hızı düşer, yani daha az akım verebilir. Aynı anda soğuk motor yağı koyulaşır ve marş motoru daha fazla akım ister. Arz azalırken talep artar. Zaten yorgun bir akü, ilk sert don gecesinde teslim olur.

Adım Adım Akü Kontrolü

1. Güvenliği hazırlayın. Kontağı kapatın, anahtarı çıkarın. Eldiven ve tercihen gözlük takın; akü asidi ciddi bir tahriş edicidir. Metal takıları çıkarın, kısa devre riski gerçektir.
2. Kutup başlarına bakın. Beyazımsı, mavimsi veya yeşilimsi tozlanma görüyorsanız bu oksitlenmedir ve direnç yaratır. Önce eksi (-) kabloyu, sonra artıyı sökün. Takarken sıra tersine döner: önce artı, sonra eksi.
3. Temizleyin. Bir bardak ılık suya bir tatlı kaşığı karbonat çözün, eski bir diş fırçasıyla kutup başlarını ve pabuçları fırçalayın. Köpürme durduğunda temiz suyla durulayın, iyice kurulayın. İnce bir tabaka kutup başı gresi veya vazelin sürmek tekrar oksitlenmeyi geciktirir.
4. Bağlantı sıkılığını kontrol edin. Pabucu elinizle çevirmeye çalışın; kıpırdıyorsa gevşektir. Gevşek bağlantı hem şarjı bozar hem de sürüş sırasında ani elektrik kesintilerine yol açar.
5. Gövde ve kasayı inceleyin. Şişmiş, çatlak veya sızdıran bir akü değişmelidir; onarılmaz. Akünün yerinde sabit durup durmadığına da bakın, titreşim plakaları kırar.
6. Bakımlı tip ise sıvı seviyesine bakın. Kapakları olan modellerde elektrolit plakaları örtmelidir. Eksikse yalnızca saf su ekleyin, asit değil, musluk suyu da değil. Bakımsız (kapalı) akülerde bu adım yoktur.
7. Voltajı ölçün. Motor kapalıyken ve araç en az bir saat dinlenmişken multimetreyle ölçün.

Alternatörü nasıl anlarım? Motor çalışırken ölçün: 13,8–14,4 V arası normaldir. 13,5 V altı şarj yetersizliğine, 15 V üzeri regülatör arızasına işaret eder. Akü yeni olmasına rağmen sürekli bitiyorsa suçlu genellikle alternatör ya da kapatılmayan bir tüketicidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Kısa mesafelerde debelenmek. Beş dakikalık yolculuklar marşta harcanan enerjiyi geri koymaya yetmez. Haftada bir kez 20–30 dakikalık kesintisiz sürüş, kışın akünün en iyi arkadaşıdır.
• Kutup başlarını sırasız sökmek. Önce artıyı sökerseniz anahtar gövdeye değdiğinde kıvılcım ve kısa devre kaçınılmazdır.
• Musluk suyu eklemek. İçindeki mineraller plakalarda birikir ve kapasiteyi kalıcı olarak düşürür.
• Takviye kablolarını rastgele bağlamak. Doğru sıra: sağlam akünün artısı, bitik akünün artısı, sağlam akünün eksisi, son uç ise bitik aracın şasi/motor bloğu üzerinde boyasız bir metale. Son bağlantıyı akünün eksi kutbuna yapmak, gaz çıkışının olduğu noktada kıvılcım anlamına gelir.
• Kapasiteyi düşürerek akü almak. Üreticinin belirttiği Ah ve soğuk marş akımı (CCA) değerinin altına inmeyin. Start-stop sistemli araçlarda normal kurşun-asit akü kullanmak da hızlı bozulma sebebidir; bu araçlar EFB veya AGM ister.
• Belirtileri görmezden gelmek. Marşın ağırlaşması, farların rölantide sararması, elektronik ekranların anlık sıfırlanması akünün konuşma biçimidir. Aracın uyarı işaretlerini okumak, tıpkı lastik veya fren sisteminde olduğu gibi burada da erken müdahale sağlar.
• Aküyü bakım listesinden dışlamak. Motor yağı, hava filtresi ya da soğutma sıvısı kontrol edilirken kutup başlarına da bakmak, bakım periyoduna eklenecek en ucuz maddedir.

Uzun Süre Kullanılmayacak Araçta Ne Yapmalı?

Eksi kabloyu sökmek yeter mi? Kaçak akımı keser ama akünün kendiliğinden deşarjını durdurmaz. Bir ay ve üzeri park edilecekse en sağlıklısı akıllı bir şarj/muhafaza cihazı bağl