Araçlarda Aşınma İşaretleri ve Uyarılar

Bir arıza lambası yanmadan önce araç genellikle çoktan konuşmaya başlamıştır. Sorun şu ki bu konuşma sesle, titreşimle, kokuyla ve direksiyondaki küçük değişimlerle olur; yazıyla değil. Araç aşınma işaretleri denen şey tam olarak bu dildir: parçanın ömrünü tamamlamaya yaklaştığını gösteren, çoğu zaman ucuz bir müdahaleyle çözülebilecek erken uyarılar.

Aşınma ile arıza aynı şey mi?

Hayır. Aşınma zamanla, öngörülebilir biçimde olur; arıza ise genellikle ani ve kesintilidir. Balata kalınlığının azalması aşınmadır, fren pedalının bir anda boşa gitmesi arızadır. Erken uyarıları takip etmenin bütün amacı, aşınmayı arızaya dönüşmeden yakalamaktır. Aşınma fark edildiğinde kararı siz verirsiniz; arıza olduğunda kararı araç verir.

En güvenilir uyarı hangisi: ses, titreşim yoksa gösterge?

Sıralama genelde şöyledir: his ve ses en erken, görsel iz orta, gösterge lambası en geç uyarır. Elektronik uyarılar çoğu zaman eşik aşıldıktan sonra devreye girer. Yani lamba yanmıyor diye "sorun yok" demek, aşınmayı en son fark eden kaynağa güvenmek anlamına gelir.

Adım adım: aşınma işaretlerini nasıl tararım?

1. Soğuk ilk çalıştırmayı dinleyin. Motor soğukken duyulan tık tık, metalik cızırtı veya birkaç saniye süren gıcırtı; hidrolik kaldıraç, kayış gergisi veya yetersiz yağ basıncına işaret eder. Isındıktan sonra kaybolan ses "geçti" demek değil, "şimdilik gizlendi" demektir.
2. İlk 500 metrede frene sertçe basın. Boş, sünger gibi bir pedal fren hidroliğinde hava veya sıvı bozulmasını; pedaldan gelen zonklama disk çarpıklığını; yüksek frekanslı ıslık sesi ise balatanın ikaz plakasına gelmesini gösterir. Fren yağının kontrolü bu noktada en hızlı geri dönüşü olan işlerden biridir.
3. Lastikleri elinizle okuyun. Sırt derinliğine bakmak yetmez; parmağınızı sırt boyunca gezdirin. İçe veya dışa doğru tek taraflı aşınma rot-balans ayarını, testere dişi gibi düzensiz basamaklar süspansiyon veya rotasyon ihmalini, ortadan aşınma fazla havayı, kenarlardan aşınma düşük havayı anlatır. Lastik, süspansiyonun karnesidir.
4. Yağ çubuğuna renk ve kıvam için bakın. Motor yağının koyulaşması normaldir; parmakla sürtüldüğünde zımpara gibi hissedilen tanecikler ve yanık kokusu normal değildir. Yağ seviyesinin iki değişim arası sürekli azalması, segman veya keçe aşınmasının en sadık habercisidir.
5. Egzoz dumanına ve buji ucuna dikkat edin. Mavi duman yağ yakmayı, yoğun siyah duman zengin karışımı, ısındıktan sonra süren beyaz duman soğutma suyunun yanma odasına karışmasını düşündürür. Sökülen bir bujinin ucundaki cam gibi parlaklık, erimiş elektrot veya yağlı kabuk da aynı hikâyenin farklı sayfalarıdır.
6. Direksiyonu durur haldeyken sağa sola çevirin. Tık tık sesler rot başı ve rotil boşluğunu, ağırlaşma hidrolik veya elektrikli direksiyon sorununu, geri dönerken takılma ise kolon aşınmasını işaret eder.
7. Vites geçişlerini ve rölanti titreşimini karşılaştırın. Otomatik şanzımanda gecikmeli veya sarsıntılı geçiş, manuelde debriyaj kokusu ve yükselen kavrama noktası; şanzıman yağı ile aktarma organlarının yorulduğunu söyler. Rölantide artan titreşim çoğu zaman motor takozlarının çatladığına işaret eder.
8. Kokuları ayırt etmeyi öğrenin. Tatlımsı koku antifriz kaçağı, yanık kâğıt kokusu debriyaj, yanık yağ kokusu sızıntının sıcak yüzeye damlaması, çürük yumurta kokusu ise katalitik dönüştürücü ve akü kaynaklı olabilir.
9. Duran araçta yer izlerini takip edin. Aracı çektiğiniz yerde bıraktığı leke rengi tanı koydurur: kahverengi-siyah motor yağı, kırmızı-pembe şanzıman veya direksiyon hidroliği, yeşil-turuncu antifriz, berrak ve kokusuz olan ise klima yoğuşma suyudur ve zararsızdır.
10. Elektriksel yorgunluğu ölçün. Farların rölantide sararması, marşın "isteksiz" dönmesi, camın yavaş kalkması akü ve şarj sisteminin gücünü kaybettiğini gösterir. Bu belirtiler soğuk sabahlarda ilk kez ortaya çıkar.

Hangi işaret beni hemen durdurmalı?

Sık yapılan hatalar

• Sesi radyoyla bastırmak. Kaybolan ses değil, duyulmayan ses tehlikelidir. Kısa bir sürüşü sessiz yapmayı alışkanlık haline getirin.
• Katkı maddesiyle belirti kapatmak. Yağ yakmayı yoğunlaştırıcı katkıyla gizlemek, aşınmayı yavaşlatmaz; sadece habercisini susturur.
• Sadece kilometreye bakmak. Şehir içi dur-kalk, kısa mesafe ve tozlu ortam aşınmayı hızlandırır. Bakım periyodu tabloları alt sınırdır, üst sınır değil.
• Tek belirtiyle karar vermek. Titreşimi hemen lastiğe yüklemek, aslında fren diskinden veya aksdan gelen sorunun aylarca büyümesine yol açar. Belirtiy